Artyku�y o Goldenach


cofnij


��te psisko "Pies" nr 6/1995r



Retrievery zosta�y wyhodowane pod koniec XIX w. w Anglii. Do utworzenia tych ras u�yto ps�w p�nocnoameryka�skich z p�wyspu Labrador i wyspy Nowa Funlandia. Nie wiemy, czy wraz z europejskimi osadnikami psy te przyby�y w XVI i XVII w. na dalek� P�noc, czy te� pochodzenie ich by�o miejscowe-india�skie.
S�u�y�y one rybakom jako zwierz�ta poci�gowe i juczne, towarzyszy�y my�liwym. Koni na p�nocy by�o niewiele, wi�c ich rol� pe�ni�y psy, kt�re o wiele �atwiej by�o wy�ywi�. Mi�sa fok i ryb by�o pod dostatkiem. Rybackie psy wyci�ga�y na brzeg sieci, z ch�ci� p�ywa�y w lodowatej wodzie, by chwyci� lin� cumownicz�, czy wy�owi� wios�o. Potrafi�y z�apa� ryb�, kt�ra wyskoczy�a na l�d, b�d� wyrwa�a si� z sieci.
W pocz�tkach XIX w. zacz�to te psy, jako nordyck� ciekawostk�, przywozi� do Europy.
Portem, do kt�rego dobija�y szkunery z Arktyki by� Poole, po�o�ony w po�udniowej Anglii nad kana�em La Manche. Wraz z transportami suszonych dorszy, czy sztokfiszy, rybacy przywozili na sprzeda� polarne psy. Mi�o�nicy ps�w, bogaci brytyjczycy i arystokraci, zacz�li je�dzi� do Poole po zakupy. Handel na tamtejszym psim targu kwit�. Do dobrego tonu nale�a�o posiadanie psa z dalekiej P�nocy.
Te zmy�lne rybackie psy odznaczaj�ce si� zami�owaniem do przynoszenia aport�w, wielk� ch�ci� do pracy w wodzie i �elaznym zdrowiem pos�u�y�y do utworzenia r�nych ras, jak np. nowofundland�w, a tak�e retriever�w. W tym celu zacz�to je krzy�owa� z miejscowym brytyjskim pog�owiem.
D�ugo trwa�y spory, jakie w�a�ciwie jest pochodzenie jednego z najbardziej lubianych retriever�w - z�otego.
"Golden"- znaczy z�oty, a "to retrieve"-odszukiwa�, odnajdywa�. My�l�, �e nie ma potrzeby wymy�la� t�umaczenia na polski: z�oty poszukiwacz, etc., skoro w ca�ym kynologicznym �wiecie wystarczy jedno s�owo -"golden"- by wiedziano, o jak� ras� chodzi.
Tak jak wspomnia�am, r�ne by�y domys�y, jakich ras u�yto do utworzenia rasy, ale wszyscy autorzy sa zgodni, �e jej ojcem by� sir Dudley Majoribanks, p�niejszy pierwszy Lord Tweedmouth.
W roku 1868 skrzy�owa� on z�otej, unikalnej ma�ci wavy coated retrievera o imieniu Nous z tweed water spanielk� Belle. Wavy coated (falistow�osy) to pierwotna nazwa najpopularniejszych w XIX w. retriever�w flat coated.
Tweed water spaniele to nie istniej�ca ju� rasa aporter�w o sier�ci lekko kr�conej, ma�ci jasno-w�trobianej. Pochodzi�y one z pogranicza Anglii i Szkocji z okolic, gdzie Lord Tweedmouth mia� swe maj�tki. W latach 1868 do 1890 hodowa� on z konsekwencj� sw�j typ aportera, krzy�uj�c innego tweed water spaniela, dwa czarne labradory, setera irlandzkiego i bloodhounda o piaskowej ma�ci.
W 1952 roku potomkowie Lorda porz�dkuj�c stare papierzyska pradziada natrafili na skrupulatnie prowadzon� ksi�g� hodowlan�. Wroku 1960, osiem lat po odkryciu, zosta�a ona zatwierdzona w angielskim Kennel Clubie.
Inicjatork� tych poszukiwa� by�a Elma Stonex, w�a�cicielka znanej hodowli "Dorcas". Dziesi�� lat nie ustawa�a w poszukiwaniach, by uzyska� pewno��, jakie by�o pochodzenie jej ulubionej rasy.
W zwi�zku z tym odkryciem wcze�niejsze, tak barwne opowie�ci o pochodzeniu golden retrievera okaza�y si� nieprawd�. S�dz�, �e cho�by jako ciekawostk� warto je przytoczy�.
Ot� d�ugie lata podawano, a powtarza�y t� wersj� nawet najznakomitsze kynologiczne autorytety, �e w 1858 roku Lord Tweedmouth uda� si� na przedstawienie rosyjskiego cyrku w Brighton. Zachwyci�a go grupa popisuj�cych si� tam masywnych, d�ugow�osych ps�w, o z�ocistym umaszczeniu. Mia�y rzekomo pochodzi� z Kaukazu, a tam s�u�y�y jako owczarki. Lord zakupi� wszystkie te psy i zacz�� je krzy�owa� z brytyjskimi psami, g��wnie bloodhoundami. I tak mia� powsta� golden retriever. Przemawia� za t� tez� fakt, �e pierwsze goldeny zapisywano na wystawy, jako "rosyjskie retrievery", b�d� "rosyjscy tropiciele".
A mo�e te tajemnicze rosyjskie w�tki pojawi�y si� wraz z teori�, �e flat coated retriever, rzeczywisty przodek goldena skrzy�owany zosta� swego czasu z borzojem? Ta krzy��wka mia�a na celu wzmocnienie chwytu tego tak lubianego w�wczas aportera.Wp�yw borzoja mia�by by� widoczny w kszta�cie g�owy flat, do�� w�skiej, innej ni� g�owy pozosta�ych retriever�w.Jedni autorzy t� wersj� pochodzenia rasy cytowali jako pewnik, inni pow�tpiewali, by Lord, kynolog koneser, kt�rego zamierzeniem by�o wyhodowanie idealnego aportera u�y� do utworzenia my�liwskiej przecie� rasy, nieznanego pochodzenia owczarki.Czy ich rzekomo atrakcyjny wygl�d mia� dla niego a� takie znaczenie?
W ka�dym razie w biblii brytyjskich kynolog�w pocz�tku XXw. "The Twentieh Century Dog" o tych kaukaskich przodkach z�otych retriever�w Lorda Tweedmouth nie ma wzmianki.
Pierwsze goldeny wystawiono w 1908 roku.Zwano je pocz�tkowo z�otymi flat coated.W roku 1913 nazywano je golden(z�ote) lub yellow(��te).Wtym samym roku angielski Kennel Club za�o�y� dla nich oddzieln� ksi�g� hodowlan�.Wreszcie w 1920 roku nadano im dzisiejsz� nazw�-golden retriever.
Oficjalny standard rasy uznany dopiero w roku 1930.Mo�na wi�c przyj��, �e jest to rasa m�oda.Zrobi�a ona wielk� karier� na ca�ym �wiecie.Powszechnie plasuje si� w pierwszej dziesi�tce najmodniejszych ras, a w wielu krajach w pierwszej tr�jce!U nas golden�w jak na lekarstwo.By� mo�e wynika to z oczekiwa�, jakie wi��emy z czworonogiem.
Je�li ma to by� gro�na bestia odstraszaj�ca z�odzieja, to trzeba przyzna�, �e do tego on si� nie nada.Ze zdumieniem czytam zreszt� reklamy niekt�rych hodowc�w zachwalaj�ce zalety obro�cze takich ras, jak np. bulteriery czy ameryka�skie staffordy.W ko�cu ka�dy pies zaszczeka, gdy kto� zapuka do drzwi.Nawet moje leniuchy mopsy.Zaszczeka wi�c i golden, cho� jak pisz� specjali�ci str� z niego niet�gi.
Jest to w zasadzie pies my�liwski, cz�sto uczestniczy w pr�bach i konkursach �owieckich, ale dz� sta� si� ulubie�cem rodzin, kompanem, du�ym, misiowatym domowym pieszczochem.
Spokojne usposobienie, dobroduszno�� i cierpliwo�� czyni� go doskona�ym towarzyszem zabaw dzieci, kt�re nieraz nie�le potrafi� maltretowa� czworonoga.
Ju� jako szczeni� lubi przynosi� rzucone przedmioty, a to zami�owanie sprawia, �e w okresie dorastania jego pilno�� i aktywna pomys�owo�� staj� si� czasami uci��liwe...
Je�li go w tym okresie nie pilnujemy, potrafi sobie szybciej, ni� my�limy znale�� zaj�cie, bo nudy nie znosi.
Na konkursach my�liwskich spotyka si� je mniej cz�sto ni� labradory, ale pracuj�c spokojnie i metodycznie potrafi� zdoby� CACiT (wniosek na mi�dzynarodowego championa pracy).
Jak pisze jeden z s�dzi�w field trials�w, goldenom brak szybko�ci w polu, ale za to s� uwa�ne i robi� mniej b��d�w.
Dla cz�owieka statecznego taki troch� flegmatyczny pies jest idealny, bo nie zm�czy go na polowaniu dzikie ptactwo, tak jak pe�en temperamentu seter czy inny retriever.Trzyma si� nogi my�liwego i wyrusza tylko po otrzymaniu rozkazu.
Idea�em jest praca w parze z psem legawym.Jest specjalist� w noszeniu tzw. ci�kich aport�w, wskoczy zawsze ochoczo do wody, bez wzgl�du na jej temperatur�.
Wymaga si�, by mia� delikatny chwyt i nie uszkadza� aportowanej zwierzyny.Nosi wysoko g�ow�, ma wyj�tkowo mocn� szyj� i zwykle dobr� konstrukcj� ko�czyn przednich.Doskona�� czo��wk� na field trialsach maj� Szwajcarzy, oni te� s�yn� ze szkolenia ps�w lawinowych i ratowniczych, w�r�d kt�rych du�y procent stanowi� goldeny. S� one renomowanymi przewodnikami os�b niewidomych.
We Francji spo�r�d ps�w tej specjalno�ci 50% to labradory, 20%-goldeny i 10% owczarki niemieckie.Reszta to miesza�ce i pozosta�e rasy.
Uwa�a si�, �e atutem goldena jest jego delikatno��, zwinno�� i przyjemny wygl�d, tak�e to, �e z tolerancj� spotyka si�, gdy prowadzi swego pana w miejsca, gdzie psy nie s� mile widziane.
Mi�y w dotyku jest jego w�os chroni go on przed zimnem, w klimacie upalnym, jasna sier�� nie grzeje si� tak, jak np. czarnego labradora.
We Francji istnieje Stowarzyszenie Szkolenia Ps�w Towarzysz�cych Osobom Niepe�nosprawnym. U�ywa sie g��wnie dw�ch ras ps�w: labrador�w i golden�w. Problemem jest znalezienie poj�tnego, o doskona�ym zdrowiu szczeniaka. Sporo szczeni�t jest nie�mia�ych, wiele l�kliwych. Stowarzyszenie zakupuje szczeni�ta do szkolenia, poczym daje je na pi�tna�cie miesi�cy na wychowanie do wybranych rodzin.
Psiak musi sie przyzwyczai� do spotykania wielu ludzi, do t�um�w w miejscach g�o�nych, takich jak dworce, domy towarowe, restauracje.M�odzika trzeba przystosowa� do miejskiego �ycia. W wieku osiemnastu miesi�cy pies jest gotowy do podj�cia nauki ko�cowej.
Uczy si� on wielu rzeczy: podnoszenia przedmiot�w z ziemi, przynoszenia np.bezprzewodowego telefonu, otwierania i zamykania drzwi.
Do nauki trzeba wielkiej cierpliwo�ci, ale pos�uszny i poj�tny pies , potrafi�cy sobie przyswoi� to, co trzeba, staje si� niezast�pionym towarzyszem osoby niepe�nosprawnej.
W Stanach Zjednoczonych pierwszymi psami, kt�re zdoby�y pocz�wszy od 1971 roku championaty pos�usze�stwa (Obedience Champion) ameryka�skiego Kennel Club-u by�y trzy golden retrievery.
Standard okre�la je jako psy harmonijnej i mocnej budowy, aktywne, sprawnie poruszaj�ce sie, a ich atutem jest �agodno��. G�owa proporcjonalna o zgrabnym obrysie, dobrze osadzona na szyi.
M�zgoczaszka szeroka ale nie ci�ka. Kufa silna , szeroka i g��boka. Jej d�ugo�� jest mniej wi�cej taka , jak m�zgoczaszki.
Stop wyra�ny. Nos czarny. W praktyce trudno o wyra�nie czarny nos u z�otej ma�ci psa. Im intensywniejszy odcie� sier�ci tym nos bardziej przeja�niony. Wystarczy obejrze� championy, by stwierdzi�, �e wymagany przez standard czarny nos nie jest ich atutem.
Wargi powinien mie� golden w pe�ni ciemno pigmentowane. Oczy szeroko rozstawione, barwy ciemnokasztanowej, spojrzenie przyjacielskie, powieki o brzegach zapigmentowanych.
Uszy �redniej wielko�ci osadzone mniej wi�cej na poziomie oczu. Nie�adne s� uszy osadzone daleko od oczu, na tyle g�owy.
Szcz�ka i �uchwa s� mocne , zgryz no�ycowy, z�by regularnie rozstawione. Szyja muskularna, o zgrabnej linii, sucha, dobrej d�ugo�ci.
Ko�czyny przednie s� proste, o mocnej ko�ci. �opatki sko�ne, d�ugie, tej samej d�ugo�ci ramie.
Golden ma zwykle wydatne przedpiersie, ko�czyny s� ustawione pod korpusem.�okcie winny dobrze przylega� w postawie i akcji.
�apy okr�g�e, kocie, zwarte o wydatnych opuszkach. Tu��w o zr�wnowa�onych proporcjach poszczeg�lnych cz�ci, muskularna, kr�tka partia l�d�wiowa, g��boka klatka piersiowa,z d�ugimi, dobrze wysklepionymi �ebrami. Prosta linia grzbietu.
Ko�czyny tylne s� mocno umi�nione, silne, g��boko k�towane w stawach kolanowych, o nisko opuszczonych stawach skokowych. Nie mog� mie� postawy krowiej.
Ogon osadzony i noszony na linii grzbietu jest jej przed�u�eniem. Si�ga stawu skokowego.Naturalne jest, �e pies w ruchu mo�e ogon nosi� troche wy�ej, zakr�cony ogon bardzo szpecie goldena.
Chody energiczne, przednie i tylne ko�czyny poruszaj� si� z du�� dynamik�, r�wnolegle po osi korpusu. Wykrok jest d�ugi i swobodny. Przednie ko�czyny nie powinny by� wysoko podnoszone gdy pies biegnie k�usem. Ow�osienie g�adkie lub faliste z g�stym, nieprzemakalnym podszerstkiem. D�u�sze w�osy tworz� fr�dzle.
Niedobra jest sier�� uboga a tak�e zanadto skr�cona.Umaszczenie kremowe lub ka�dy odcie� z�otego. Nie mo�e by� czerwone lub machoniowe , jak setera irlandzkiego.Dozwolona jest skupinka bia�ej sier�ci ale tylko na przedpiersiu. Wysoko�� w k��bie: psy 56-61 cm, suki 51-56 cm.
Goldeny ciesz� si� zwykle dobrym zdrowiem ale trzeba zwraca� uwag� przy zakupie szczeniaka, czy rodzice s� wolni od dysplazji stawu biodrowego. Zdarzaj� si� te� w�r�d golden�w dziedziczne choroby oczu, niezwykle gro�ny jest u nich trafiaj�cy si� skr�t �o��dka.
Najwy�szej klasy psy, mi�o�nicy golden�w kupuj� w ojczy�nie rasy- Wielkiej Brytanii. Mimo ogromnej popularno�ci na wystawie Crufta 1995 zg�oszono ich 521, nigdy golden nie zdoby� BiS. Uda�o si� to trzykrotnie labradorom i raz w 1980r. flat coated retrieverowi. W tym roku na Cruft Show trymfowa� gruboko�cisty, pi�knie poruszaj�cy si� Champ.Irlandii Galalith Crown Prince, pies u�ytkowy po field trialsach.
Znanymi hodowlami brytyjskimi s�:
"Nortonwood" w�.M.R.Bradbury,
"Glengilde", kt�rej gwiazd� by� zdobywca 42 CCa Champ.Styal Scott of Glengilde.
Zas�u�y�y si� kennele:
"Sinnhein"- J.M.Clark,
"Sansue"-Val Birkin,
"Camrose".
Champ.Camrose CABUS CHRISTOPHER uwa�any jest za reproduktora wszechczas�w. Doskona�e s� hodowle szwedzkie:
"Dewmist"-Henrica Fryckstranda i
"Waterloo".
W ringu pokazywany jest golden podobnie jak seter.
Wystawca w postawie podtrzymuje praw� r�k� g�ow�, tak, by by�a wysoko trzymana, delikatnie zbiera podgardle, by uwydatni� szlachetn� lini� szyi, lew� r�k� chwyta za koniuszek wyci�gni�tego jak struna ogona, pilnuj�c by by� on trzymany tak, jak gdyby by� przed�u�eniem prostej linii grzbietu. Ani wy�ej, ani ni�ej.
K�piemy naszego goldena regularnie, szczeg�lnie gdy mieszka z nami w domu.
Szampony s� dzi� tak dobrej jako�ci,�e nie musimy ba� si�, �e nast�pi� jakie� podra�nienia sk�ry, alergie. W mie�cie jest tak du�o kurzu, spalin i wszelkich zanieczyszcze�, �e nasz d�ugow�osy, o jasnym umaszczeniu pies, szybko si� brudzi.
Nie do pomy�lenia jest by nie wyk�pa� goldena w przeddzie� wystawy. Je�li ma on w�os suchy i o�cisty u�ywamy szamponu z olejkiem norkowym. Mo�na te� po szamponie u�y� kremu rozpl�tuj�cego w�os.
Mokrego psa nigdy nie puszczamy luzem, by wysech�, ale stawiamy na st� i systematycznie rozczesuj�c w�osb suszymy suszark�, rozprostowujemy zwykle falist� sier��.
Wiele ps�w ma sier�� zbyt skr�con�, barankowat�, kt�ra wymaga szczeg�lnych stara�. Takie psy przed wystaw� s� na ca�ym ciele podstrzygiwane no�yczkami do dega�owania. Jest to benedykty�ska praca, zabieraj�ca wiele godzin.
Goldeny jasno umaszczone strzy�e si� jakie� trzy tygodnie przed wystaw�, te o soczystej, z�otej barwie na sze�� tygodni przed wyst�pem. R�nice te wynikaja z faktu, �e na jasnej sier�ci mniej zna� �lady no�yczek, na ciemnej wi�cej i musimy czeka�, by przyci�ty w�os troch� odr�s� i zas�oni� nasz� interwencj�.
Dega�owanie w�osa na szyi i froncie jest najtrudniejsze i zabiera najwi�cej czasu, ale ma podstawowe znaczenie. Naje�ona,obfita sier�� mo�e dla jednych wydawa� si� ozdob�, a dla arbitr�w wielkie znaczenie ma elegancka linia d�ugiej i suchej (bez lu�nego podgardla) szyi.
Starannie przycinamy w�os na rantach uszu i w ich �rodku.Ucho lepiej si� uk�ada gdy wewn�trz nie ma stercz�cej sier�ci.
Wyci�� nale�y tak�e w�os spomi�dzy opuszk�w palc�w i rosn�cy wok� nich, uformowa� zgrabn� koci� �apk�, obci�� koniecznie paznokcie.
No�yczkami do dega�owania wyr�wnujemy lini� fr�dzli na spodzie ko�czyn przednich i porteczki na tylnych. W�os od stawu skokowego w d� (na spodzie �r�dstopia) przycinamy na kr�tko.
Obfite pi�ro na ogonie goldena trzeba odpowiednio przyci��. Chwytamy mi�dzy dwa palce koniec ogona, tniemy w d� , a potem sp�d p�koli�cie. W�os nie mo�e by� postrz�piony, a ogon ma przypomina� zwarty klocek.
Nie powienien si�ga� dalej ni� do stawu skokowego, gdy jest d�u�szy trzeba maksymalnie skr�ci� sier�� na jego zako�czeniu. Gdy jest za kr�tki zostawi� wi�cej sier�ci. Gdy jest za wysoko noszony, przyci�cie sier�ci na wierzchniej cz�ci zako�czenia ogona troch� ten b��d ukryje. Nie nale�y obcina� za kr�tko w�osa na ko�cu ogona,gdy pies jest za du�y i za d�ugi. Taki ogon wyda si� wtedy nieproporcjonalny, ma�y. Nie zostawiajcie za d�ugiego ogona u psa ma�ego.
Jak ju� wspomnia�am omawiaj�c standard, ogon ma by� przed�u�eniem prostej linii grzbietu. Cz�sto jednak trafiaj� si� psy, kt�rych l�d�wie sa zbyt uwydatnione. Wtedy, u�ywaj�c no�yka trymerskiego wyskubujemy w�os w najwy�szym punkcie tej wypuk�o�ci. W�os u nasady ogona zostawiamy a nawet staramy si� lekko podczesa� do g�ry.
Od naszej pomys�owo�ci zale�y czy potrafimy poprawi� wygl�d psa. Psu o zdecydowanie z�ej anatomii taki kamufla� nie mo�e wiele pom�c, ale dba� o sier�� naszego goldena powinni�my na codzie�, nie tylko wtedy , gdy wybieramy si� z nim na wystaw�.
Trzeba go systematycznie szczotkowa� i par� razy w tygodniu grzebieniem metalowym o z�bach rzadkich i d�ugich , solidnie, do g��bi rozczesa� sier��.
Goldeny to �akomczuchy znane ze sk�onno�ci do nadwagi, dlatego nale�y do p�nej staro�ci zapewni� im odpowiednio du�o ruchu. Trzeba z nimi chodzi� na d�ugie spacery. Psy my�liwskie, a do takich one si� zaliczaj�, nie mog� p�dzi� gnu�nego �ywota.
Podstrzy�ony w�os, zgrabna figura naszego ulubie�ca powinna cieszy� oko, nie tylko w �wiat�ach rampy, na wystawie, ale i na codzie� gdy kr�ci si� to du�e, ��te psisko po naszym domu

.

El�bieta Chwalib�g

cofnij